Kosla - कोसला

कोसला

पोस्ट शेयर करा:

लेखक – भालचंद्र नेमाडे

पृष्ठसंख्या – ३३४

प्रकाशन – पॉप्युलर प्रकाशन

मुल्यांकन – ४.९ | ५

किंडल आवृत्ती विकत घ्या

प्रत्येकाला आपल्या दोन बाजू असतात… एक जी आपण सगळ्यांसमोर मांडतो आणि एक जी फक्त आपल्या पुरतीच असते. स्वतःच्या स्वतंत्र विचरांची आणि स्वतःशीच भांडत स्वतःच्या मनात कालवा कालव करणारी, जिथं आपण सतत वावरत असतो. दोन्ही ही खूप जरुरी बाबी आहेत. आणि हेच त्याच्या स्वभावाचं गमक असते. या पुस्तकात असच मुक्त जगलेल्या एका तरुणाचा विचारी संघर्ष आहे.

पुण्यास शिक्षणासाठी, एका इवल्याशा गावातून आलेल्या नायकाची ही द्विधा मनस्थिती आहे. आपल्याला या रहदारीच्या शहरात काहीही उमगत नाही, आपण अगदीच वेगळे आहोत, निराळं सार जग आहे अशाच स्वतःच्याच विचारांच्या तंद्रीत कोशात बंद केलेल्या एका सुंदर फुलपाखराची ही गोष्ट आहे. त्याच कोशात आयुष्य घालवून मनात जन्मनाऱ्या वेगवेगळया विचारांचा हा संघर्ष आहे. त्यातून घरातील वातावरण आणि व्यवहार यामुळे थोडासा बुजलेला नायक. मनाला घोर लावतो. समाजाचं प्रतिबिंब असलेल्या या पुस्तकाची नक्कीच अनेकांनी दखल घेतली आहे आणि आपण सर्वही नक्कीच घ्या…

भालचंद्र नेमाडे यांनी आपल्या वयाच्या पंचविशीत लीहलेल्या या पुस्तकद्वारे समाजाचं एक वेगळं रूप पाहायला मिळतं. तसेच नायकाच्या मनावर या सर्व घडामोडींनी होणाऱ्या प्रचंड तणावाचा, एका वेगळ्या आवरणाचा आढावा घेतला आहे. लेखकाची शैली वेगळी आहे, भाषा प्रभुत्व प्रचंड आहे, परखड शब्द आहेत तसेच विषय हाताळणी तुम्हाला विचार करायला भाग पाडते. 

पुस्तकातील घटनाकाळ, त्यावेळीं समाजाने निर्माण केलेली व्यवस्था आणि घरातील गरीब परिस्थिती लेखकाने अगदी विशेष मांडली आहे. मनात सतत न्यूनगंड बाळगून असणाऱ्या लोकांसाठी ही कादंबरी नक्कीच एक मैलाचा दगड आहे. नायकाच्या घरात आजारी मनीच्या वर्णनाने तर नक्कीच डोळ्यांच्या काचेतून निखळ पाण्याला वाव आहे हे दाखवून दिले आहे. तिच्या अंगावरच्या प्रत्येक फोडानिशी आपलीही लाही लाही होते. यात लेखकाने मनात तेवल्या पणतीचं अगदी मोठ्या धगधगत्या ज्योतीमध्ये रूपांतर केले आहे.

परगावी शिकणाऱ्या, कामासाठी बाहेर आलेल्या, गावातून दूर राहणाऱ्या, आपला “कंफर्ट झोन ” सोडून वावरणाऱ्या आणि आकाश गवसू पाहणाऱ्या पाखारांसाठी, त्यांच्या एका सहपाखराची ही कहाणी नक्की वाचावी अशी लेखकाने लीहाली आहे. तुम्हालाही नक्कीच आवडेल याची खात्री देतो.

kosla bhalchandra nemade popular kadambari akshay gudhate


अमॅझॉनवरून विकत घ्या

किंडल आवृत्ती विकत घ्या


संबंधित व्हिडिओ

पोस्ट शेयर करा:

8 Comments

  • #कोसला

    ५०-५५ वर्षानंतरही एखादी कादंबरी समाज मनावर गारुड करते, तरुणांपासून ते व्रुध्दापर्यंतच्या वयोमानावर ती सारखाचं प्रभाव पाडते, कोसला वाचुन काही जणांनी आत्महत्या देखील केली. कोसला विषयी असं बरचं काही ऐकून होतो. अशी काय जादू आहे या पुस्तकात?

    आई आणि आजीचे होणारे भांडण, मोठा वाडा, त्यात धुडगूस घालणारे उंदिर, वडिलांविषयीची चीड यातुन तयार होत गेलेला संवेदनशील आणि भावनाप्रधान पण वरुन घट्टपणा दाखवणारा पांडुरंग सांगवीकर हा पंचवीस वर्षीय तरुण या कथेचा नायक आहे.

    काही थोरं करावं म्हणून हा सांगवीकर उच्चशिक्षणासाठी पुण्यात येतो. राहण्याची सोय म्हणून कॉलेजच्या हॉस्टेलमध्ये राहत असतो, याच ठिकाणी त्याला नविन मित्र, शिक्षक भेटतात. पुढे सांगवीकर स्वकर्तुत्वाने काॅलेजचा जनरल सेक्रेटरी बनतो. कॉलेजचा डोलारा सांभाळत असताना त्याला अनेक अडथळे येतात, आरोप होतात. या आरोपांना सामोरे जात असताना सांगवीकरांच्या जीवाची झालेली घालमेल लेखक भालचंद्र नेमाडे अशा कुशलतेने मांडतात की ते वाचुन वाचकाचा जीव भांड्यात पडल्या खेरीज राहत नाही.

    सर्वांमध्ये राहून अलिप्त होत जाणारा सांगवीकर परीक्षेच्या शेवटच्या पेपरमध्ये दोन प्रश्नांची उत्तरे लिहून शिक्षणाला रामराम ठोकून गावी निघून जातो. गावात आल्यानंतर सांगवीकरची होणारी फरफट वाचकाला खूप काही शिकवून जाते. शेवटी सांगवीकर “पुढे जे व्हायच ते होऊदे!! सगळेच निरर्थक आहे तर मग चिंता का करायची?” या तत्त्वज्ञानापाशी येऊन पोहोचतो. वरवर पाहता ही कथा खूप साधी आणि सोपी वाटेल पण ती तितकी साधी आणि सोपी नाही हे देखिल तितकेच सत्य आहे.

    कोसला ही एक केवळ कादंबरी नसून तुमच्या माझ्या आयुष्यातील जिवंत प्रवास, स्वातंत्र्य विश्वात नेणारा एक अविस्मरणीय अनुभव, सुटकेचा निश्वास, जगण्याची दुर्दम्य इच्छाशक्ती असं बरच काही आहे, जे पूर्णपणे ईथे मांडणे कठीण म्हणून प्रत्येकाने कोसला ही कादंबरी वाचायला हवीच.

    जाता जाता कोसलामधील मला आवडलेल्या चार ओळी, “घरकामात आईला मदत म्हणून लग्न करायचं, ऐकून मला शिसारी आली. म्हणून मी (पांडुरंग सांगवीकर) वडिलांना म्हणालो, ‘पोरं होऊ न शकणारी मुलगी, बायको म्हणून बघा.’… “

    • अतिशय अचूक, सुंदर आणि कुतूहल निर्माण करणार समीक्षण आहे…????????

  • #कोसला-

    “भटकते भुत कोठे हिंडते?
    पूर्वेकडे? की उत्तरेकडे.
    पश्चिमेकडे? की दक्षिणेकडे.
    देवांचे अन्न पृथ्वीच्या कोपऱ्याकोपऱ्यांत विखुरले आहे आणि तुला ते खाता येत नाही, कारण तू मेलेला आहेस ये, हे भटकत्या भुता, ये. म्हणजे तुझी सुटका होईल आणि तु मार्गस्थ होशील.” .
    “कोसला”.

    जेवढं ऐकलेलं तितकीच किंबहुना त्याहूनही अप्रतिम आहे कोसला. ऐन पंचवीशीतल्या खान्देशातील तरुणाने हातात प्रथमचं लेखणी धरावी आणि १७चं दिवसात कोसला लिहावी. नंतर तीच कादंबरी पुढे ५६ वर्ष म्हणजे आजतायगायत तिने क्रांती घडवत रहावी आणि ह्या कादंबरीमुळे लेखकाला पुढे जाऊन ज्ञानपीठ पुरस्कार मिळने हेच थोरच्या पलीकडे आहे. एक वाचक म्हणून आपल्या बुकशेल्फमध्ये भरमसाठ पुस्तके असतात.

    त्यांतील काहीच आपल्या अगदी हृदयाजवळची असतात. २-३ वेळा वाचली तरी ती सतत आपल्या डोळ्यांसमोर रहावीत अशी आपली अतीव इच्छा असते. त्यांपैकी एक म्हणजे “कोसला”. ”एका पराभूत नायकाची कथा-कोसला” आणि तो नायक म्हणजे पांडुरंग सदाशिव सांगवीकर. समाजाने ठरवून दिलेल्या साच्यात न बसणार आयुष्य आणि त्याच्या आक्रोशाची कहाणी म्हणजे कोसला. आयुष्याचा अर्थ न लागण्याचा आक्रोश. अशी कोसलाची व्याख्या केली तरी चालेल. म्हणूनच की काय पांडुरंग सांगवीकर आणि त्याचा आक्रोश थेट काळजाला भिडतो. कोसला मला जास्त जवळची वाटते त्याचे कारण म्हणजे कोसलाचे लेखक ‘भालचंद्र नेमाडे’ जे आमच्या खान्देशातले आहेत (जळगाव जिल्ह्यामधील यावल तालुक्यातील सांगवीचे) पण हा माझा फक्त भ्रम आहे.कोसला कादंबरीला कुठल्याही वयातील वाचकाने जवळ घेतलं तरी त्याला ती तितकीच जवळची वाटेल.

    (तेवढी विशेष आहेच ती) “कोसला” प्रकाशित झालेल्या तारखेपासून (१९६३) म्हणजे ५६ वर्षं म्हणजेच आज तिला अर्धशतक होत आले आणि आजही ती तितक्याच उत्साहाने, उत्कटतेने ह्या कादंबरीवर लिहिले, बोलले, चर्चिले जाते. यातच तिचे आगळे-वेगळेपण ठासून दिसते.
    विशीतील ज्या वाचकांनी ह्या कादंबरीची पहिली आवृत्ती वाचली होती ती पिढी आता सत्तरीत आली आहे, पण “कोसला” मात्र म्हातारी व्हायला तयार नाही. “हे म्हणजे भलतेच”, “उदाहरणार्थ”, “वैगरे” आदी वाक्यप्रयोगामुळे ही कादंबरी अजून शोभून दिसते.
    शेवटी,
    .
    मुनहसिर मरने पें जीसकी उम्मीद
    नाउम्मीदी उसकी देखा चाहीये.
    (मरणावर केंद्रित ज्याची उमेद असेल
    त्याची नाउमेद पाहण्यासारखी असते)

    • वा… मस्त लिखाण आहे तुझ पियुष !!

  • “कोसला” मुळात नेमाडेंची ओळख सुरु होते ती येथून. कोसला म्हणजे कोष ज्यात एक जीव धडपडून मोठा होण्याचा प्रयत्न करतो. १९६३ साली नेमाडेंनी वयाच्या २५ व्या वर्षी हि कादंबरी लिहली आणि अल्पवधीत ती खूप प्रसिद्ध झाली. लेखनाची साचेबंद चौकट मोडून केलेलं लेखन अप्रतिम वाटत. हि कादंबरी नेमाडेंच्या स्वतःच्या आयुष्यावर आधारित आहे. यामध्ये पांडुरंग सांगवीकर नावाचा नायक आपल्या शालेय जीवनापासून ते कॉलेज जीवन आणि त्यानंतर गावाकडील काही वर्ष हे सर्व आपल्या कादंबरीत मांडलेले आहे.

    एक युवक ज्याला गावाकडील निरुत्साही वातावरण न आवडणारा त्याला त्याबद्दल वाटणारा तिटकारा, पण तरीही गावासाठी काहीतरी थोर करावं असं त्याच स्वप्न. पुढील शिक्षण पुण्यातील फर्ग्युसन कॉलेज मधील. आणि त्यात बरीच केलेल्या उठाठेवी जसे कॉलेजच्या निवडणुकीत मित्राच्या सांगण्यावरून भाग घेणे, स्नेहसंमेलनात पुढाकार घेऊन पैसे अडकणे अश्या नाना प्रकारच्या गमती होतात आणि पुढे नीट अभ्यास करावा हा ध्यास.

    मणी नावाची त्याची धाकटी बहीण आणि ती देवीच्या साथीने मरण पावते ह्या क्षणाबद्दल लेखकाने इतक्या तिडकीने लिहाल आहे कि आपल्याला हि त्या भावना जाणून येतात. कादंबरीवरील मुखपृष्ठ हे ह्याच भागावर आहे, हा भाग तर इतक्या सुंदरतेने लिहला आहे की जणू आपल्या समोर ह्या सर्व गोष्टी होत आहेत. आपल्याला त्या गोष्टी जाणवतात. रमी विषयच प्रेम आहे, बुंदी विषयी वाटणारी वेगळी भावना आहे हे नायकाने येथे ठळकपणे दर्शवल आहे.

    प्रत्येक विषयावर आपली रोकठोक मते कोसला कादंबरीत लेखकाने मांडले आहेत. आई आणि वडील याती सवांद असो किव्हा कॉलेज मधील मित्र असो.

    कॉलेज मधेच अर्थवट सोडून आल्या नंतर गावात बरीच शी थू होते ते सहन करत आणि गावातील काही मित्र आणि लोकांना पाहिल्यानंतर बदलेले विचार हे खर ह्या कोसलाच सार आहे. नक्की वाचून पहा अशी हि कादंबरी.

    • अतिशय नीट-नेटक आणि सुव्यवस्थित समीक्षण आहे. खूपच सुंदर समीर !!

  • ज्येष्ठ साहित्यिक भालचंद्र नेमाडे यांच्या या कादंबरीनं मराठी साहित्य विश्वात एक युग निर्माण केलं आहे. कॉलेजमध्ये नेमाडपंथीय सुरु झाले, ते ही कादंबरी वाचवूनच! कादंबरीचा नायक पांडुरंग सांगवीकर यांचं हे कथन. त्यातून आपलचं आयुष्य वेगळं वाटत समोर येतं. भिडतं आणि थक्क करतं. कोसला वाचल्यावर पु. ल. देशपांडे दाद देताना म्हणतात. ‘..कोसलावर कोसलाइतकेच लिहिता येईल. कितीतरी अंगांनी ही कादंबरी हाती घेऊन खेळवावी. पण शेवटच्या अति थोर भागाबद्दल लिहिलेच पाहिजे. तो म्हणजे मनूचा मृत्यू. दुःख नावाच्या वस्तूचे असे निखळ दर्शन मी नाही यापूर्वी वाचले.’
    .

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *